Zërat digjitalë të fshatrave

Autori: Fatlum Jashari

Në malet e Qyqavicës dhe zonat malore të Drenicës, përfshirë hapësirat përreth Skenderajt dhe Drenasit, pyjet përballen me presion të vazhdueshëm nga prerjet e pakontrolluara dhe aktivitetet ilegale. Dëmtimi i pyjeve nuk nënkupton vetëm humbjen e drunjve, por prek edhe biodiversitetin, cilësinë e tokës, burimet ujore dhe aftësinë e ekosistemeve për t’u përballur me ndryshimet klimatike.

Në zona të ndryshme malore të Drenicës, prerjet e drunjve mund të shihen si një problem që lidhet jo vetëm me kërkesën për dru zjarri, por edhe me vështirësitë e institucioneve për të kontrolluar hapësira të mëdha pyjore dhe për të parandaluar prerjet ilegale.

Qyqavica, si një nga masivet malore më të rëndësishme të kësaj pjese të Kosovës, përbën një hapësirë të rëndësishme natyrore për komunitetet përreth. Humbja graduale e mbulesës pyjore mund të ketë pasoja afatgjata për ekosistemin, veçanërisht nëse prerjet nuk shoqërohen me masa për rigjenerimin dhe menaxhimin e qëndrueshëm të pyjeve.

Në Krasmirofc, banori Florim Idrizi ka ngritur shqetësimin për përmasat e prerjeve ilegale në zonat pyjore publike. Sipas tij, në rajonin e njohur si “paralelja 128”, në hapësirën ndërmjet Kozhicës e Gradicës, rreth 110 hektarë pyje janë dëmtuar rëndë.

Idrizi thotë se prerjet janë bërë në përmasa të mëdha dhe se qasja në pyje përmes rrugëve të pakalueshme ose të dëmtuara ka ndikuar edhe në mënyrën se si druri nxirret nga zonat pyjore. Në disa raste, sipas tij, drunj janë prerë pranë rrugëve për ta bërë më të lehtë ngarkimin dhe transportimin e tyre.

Ky rast tregon se prerjet ilegale nuk janë vetëm çështje e një komuniteti apo një zone të caktuar, por një problem më i gjerë i menaxhimit dhe mbrojtjes së pyjeve në Kosovë.

Pasojat nuk kufizohen vetëm te humbja e drunjve

Dëmtimi i pyjeve ka pasoja që shkojnë shumë përtej numrit të pemëve të prera.

Profesori Ylli Kortoçi, nga Fakulteti i Shkencave të Jetës dhe Mjedisit në Universitetin e Prizrenit, shpjegon se prerjet e pakontrolluara ndikojnë në përbërjen e llojeve, strukturën e pyllit dhe proceset natyrore që zhvillohen brenda tij.

Sipas tij, humbja e mbulesës pyjore mund të ndikojë edhe në cilësinë dhe pasurimin e tokës me lëndë ushqyese, duke e bërë më të vështirë rikthimin e ekosistemit në gjendjen e mëparshme.

Prerjet masive mund të ndikojnë edhe në habitatet e kafshëve dhe bimëve, duke fragmentuar hapësirat natyrore dhe duke ndryshuar kushtet në të cilat zhvillohen speciet.

Kortoçi thekson se mbrojtja e pyjeve kërkon jo vetëm kontroll më të mirë institucional, por edhe ndryshime në mënyrën se si shfrytëzohen burimet natyrore. Ai përmend, ndër të tjera, reduktimin e konsumit të mishit, përdorimin më racional të letrës dhe riciklimin si disa nga masat që mund të kontribuojnë në uljen e presionit mbi burimet natyrore.

Në të njëjtën kohë, sipas tij, nevojiten politika publike që mbrojnë pyjet natyrore dhe rregullojnë në mënyrë më të qëndrueshme aktivitetet që lidhen me shfrytëzimin e pyjeve dhe burimeve të tjera natyrore.

Institucionet pranojnë vështirësitë në mbrojtjen e pyjeve

Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural, përmes Agjencisë së Pyjeve të Kosovës, thotë se mbrojtja e pyjeve nga veprimet ilegale është pjesë e punës së saj të vazhdueshme.

Sipas Ministrisë, Agjencia e Pyjeve të Kosovës punon në mbrojtjen e pyjeve nga veprimet e kundërligjshme, sëmundjet, dëmtuesit dhe zjarret. Megjithatë, institucionet pranojnë se mbrojtja e të gjitha zonave pyjore është sfiduese, veçanërisht në hapësira të mëdha dhe zona ku qasja është më e vështirë.

Për këtë arsye, sipas Ministrisë, Agjencia e Pyjeve bashkëpunon me Policinë e Kosovës, Policinë Kufitare, Doganën, Inspektoratin Pyjor, gjykatat dhe institucionet e tjera relevante.

Ministria thotë gjithashtu se në rastet e prerjeve ilegale bëhen konfiskime të drurit të prerë në mënyrë të kundërligjshme, ndërsa departamentet rajonale të Agjencisë së Pyjeve zbatojnë planin e veprimit dhe monitorojnë vazhdimisht edhe transportin e produkteve të drurit.

Megjithatë, prania e vazhdueshme e prerjeve ilegale ngre pyetjen se sa efektive janë këto mekanizma në parandalimin e dëmtimit të pyjeve, veçanërisht në zonat e mëdha malore.

Një problem që kërkon më shumë se kontrolle sporadike

Përtej dëmit të menjëhershëm, prerja e një pylli mund të prodhojë pasoja që zgjasin për vite ose dekada. Një pyll i dëmtuar humb pjesërisht aftësinë për të mbrojtur tokën nga erozioni, për të ruajtur biodiversitetin, për të rregulluar ciklin e ujit dhe për të thithur dioksidin e karbonit.

Pikërisht për këtë arsye, mbrojtja e Qyqavicës dhe e masiveve të tjera malore të Drenicës nuk mund të shihet vetëm si një çështje e kontrollit të prerjeve të drunjve. Ajo lidhet edhe me mënyrën se si shteti menaxhon pasuritë natyrore dhe sa përgjegjësi mban për dëmet që u shkaktohen atyre.

Ndërsa institucionet thonë se kanë mekanizma për mbrojtjen e pyjeve dhe bashkëpunojnë me organet e zbatimit të ligjit, sfida mbetet që këto mekanizma të jenë të pranishëm në terren dhe të prodhojnë rezultate konkrete.

Për Qyqavicën dhe malet e Drenicës, pyetja nuk është vetëm sa pemë janë prerë, por sa nga këto zona do të jenë ende në gjendje të ofrojnë funksionet e tyre natyrore për brezat e ardhshëm.